1. Een woordje uitleg bij deze tabel

• Zwerm: Genoemd naar het sterrenbeeld waarin de radiant zich bevindt.

• Maximum: Tijdstip waarop het maximum van de zwerm valt.

• Periode: De zichtbaarheidsperiode.  Aan het begin en het einde van de periode zijn slechts zeer weinig meteoren van de zwerm zichtbaar.

• Radiant: Het punt aan de hemelbol waaruit de meteoren schijnbaar komen.In werkelijkheid is dit een gebiedje met een straal van enkele graden (2° tot 5° = radiantstraal).De radiant verschuift in de loop van de zichtbaarheidsperiode (tot één graad per dag). De radiantdrift wordt veroorzaakt door de beweging van de aarde rond de zon.

• V₀: De snelheid (ten opzichte van de aarde) waarmee de meteoroïde de dampkring binnendringt. De grootst mogelijke snelheid bedraagt 72 km/seconde voor meteoroïden die frontaal met de Aarde in botsing komen. De maximale heliocentrische snelheid van een zonnestelselobject in de buurt van de aarde is 42 km/s en de aarde beweegt zelf met een gemiddelde snelheid van 30 km/s.

• ZHR (Zenithal Hourly Rate = Zenitale Uurfrequentie). Dit getal drukt uit hoeveel meteoren er voor een waarnemer per uur verschijnen onder een onbewolkte hemel met een grensmagnitude van 6,5 en met een radiant dat in het zenit staat. De ZHR zegt iets over de dichtheidsverdeling binnen de zwerm en wordt uit meteoorwaarnemingen bepaald.

3. De populaire-index r. Dit is een maat voor de massadistributie binnen een zwerm. Deze wordt gedefinieerd als de verhouding van het aantal verschenen meteoren van magnitude klasse ‘m’ ten opzichte van het aantal van klasse ‘m-1’
   
                                                   r= j(m)/j(m-1)
   
   Deze verhouding is voor een zwerm voor alle magnitudes constant.
   
   Zwermen met een kleine populatie-index (voorbeeld 2.0) bestaan uit een groter aantal heldere meteoren dan  zwermen met een hoge populatie-index.  Voor sporadische meteoren blijkt de populatie-index gelijk te zijn aan 3.0.

4. Drie belangereijke begrippen

• METEOOR: lichtverschijnsel dat optreedt bij het binnendringen van een kleine brok materie in de aardatmosfeer.

• METEOROÏDE: kleine vaste lichamen in een baan rond de zon, die meteoren kunnen veroorzaken.

• METEORIET: meteoroïde die op het aardoppervlak neervalt.

 

5. Enkele zwermen samengevat

• Quadrantiden of Boötiden (QUA)

Deze zwerm heeft een hoge ZHR maar is toch tamelijk onbekend bij de meeste amateursterrenkundigen. Dit komt omdat het vaak slecht weer is in januari en omdat de Boötiden een zeer scherp maximum hebben. Dit zorg ervoor dat slechts een deel van de aarde gunstig geplaatst is om het maximum waar te nemen. De radiant is voor onze breedtes circumpolair. Toch zijn de waarnemingsomstandigheden wat radianthoogte betreft pas naar de ochtend toe interessant.

De meteoren zijn van gemiddeldelde snelheid. De populatie-index is niet constant. Tijdens het maximum neemt r af van 3 naar ongeveer 2.2.

• Perseïden (PER)

Dit is de allerbekendste meteorenzwerm. De hoge ZHR, de hoge snelheid en het goede weer in augustus zorgen ervoor dat deze meteorenzwerm altijd veel aandacht krijgt.

De Perseïdenzwerm vindt zijn ontstaat in de komeet P/Swift-Tuttle.

• Leoniden (LEO)

De Leoniden zijn een zwerm met periodieke (uitbarstings)activiteit telkens wanneer de moederkomeet P/Temple-Tuttle een periheliumpassage doormaakt. Om de 33 jaar is er een ‘gigantische’ meteorenstorm. In de tussenperiode valt er bijna geen activiteit te bespeuren. In 1998-99 was de laatste keer dat zo’n gebeurtenis plaatsvond.

De Leoniden hebben een snelheid van 71km/s (t.o.v. de aarde), en zijn daarmee de snelste meteoren die zichtbaar zijn.  De leoniden hebben een zeer korte piek (slechts 2 à 3 uur), zodat ze slechts voor een deel van de aarde zichtbaar zijn.

In 1833 en 1866 werd een ZHR van meer dan 10000 beschreven.

• Geminiden (GEM)

De radiant van de Geminiden bevindt zich nabij de ster Castor.  De Geminiden zijn ‘trage’ meteoren en kunnen de hele nacht door geobserveerd worden.

Door planetaire storingen zal de zwerm in de loop van de 21^ste eeuw niet meer waarneembaar zijn. Het is trouwens pas in de tweede helft van de negentiende eeuw dat de Geminiden voor het eerst opgemwerkt werden.

De Geminiden zijn afkomstig uit de planetoïde Phaeton.

• Sporadische meteoren

Naast deze periodiek verschijnende meteoren, bestaan er ook sporadische meteoren.  Sporadische meteoren hebben geen radiant. Ze komen vanuit willekeurige richtingen.  Elke nacht zijn er wel enkele te zien.

Naar de ochtend toe heb je meest kans om sporadische meteoren te zien, ‘s avonds minst. (Voor de verklaring: vergelijk met een auto die in de regen rijdt.)

• Meteorieten

Zijn de meteoroïden groot genoeg, en is hun dichtheid voldoende, dan kunnen ze hun tocht door de aardatmosfeer overleven. Zulke meteoroïden heten meteorieten. Tijdens hun vlucht door de aardatmosfeer worden ze afgeremd.  Als hun snelheid kleiner wordt dan 3 km/s dan stopt de sublimatie van de materie. De meteoor dooft.  De verdere val naar het aardoppervlak heet de dark flight fase.  Het kan gebeuren dat de meteoriet uiteenvalt. Dit geeft dan aanleidig tot een strooiveld op het aardoppervlak.  Enkel bij zeer grote meteoroïden (enkele meters diameter), blijft de meteoor licht geven tot het einde. Bij het neerkomen ontstaat er dan een inslagkrater.

Wanneer een meteoroïde kleiner van omvang is dan 0.01 mm, is haar energie onvoldoende om een lichtgevende meteoor te produceren. Voordat zij voldoende is vergit om licht te geven, is haar kinetische energie reeds verbruikt. Zodra de snelheid tot nus is gereduceerd, begint het kleine stofje langzaam verticaal naar de aarde te vallen. Sommige micrometeoroïden bereiken de grond pas na enkele dagen.

Er wordt geschat dat dagelijks 10 000 tot 100 000 ton meteorieten(stof) op de aarde neervalt.

(10 g meteoorstof per km² per jaar)

• Vuurbollen of boliden

Dit zijn zeer heldere meteoren (> magn. -4).  Ze gaan dikwijls gepaard met een nalichtend spoor. 

In de volgende tabel vindt u 3 drempelgebieden ter bepaling van de grensmagnitude. In de eerste rij staan de hoeksterren van de gebieden.  In de eerste kolom van elk drempelgebied staat het aantal sterren, in de tweede kolom staat de bijhorende grensmagnitude.

Bronnen

n    Handleiding visueel waarnemen van meteoren; Hendrik Vandenbruaene

n    Grote winklerprins Encyclopedie (achtste druk); Elsevier

n    Hemelkalender 2001;  VVS