Net iets vreemds gezien, nadat ik had genoten van een
kleurrijke zonsondergang. De zon zelf was NIET zichtbaar, ze zat verscholen achter
prachtige oranje en roze gekleurde wolken (volgens de scheurkalender was het tijdstip van
zonsondergang 19.32u).Toen ik wat later weer naar binnen ging zag ik een zeer zwakke
regenboog aan de oostelijke horizon, maar dan was het reeds 19.40u (klok van mijn digicam
bevestigt dit en de klok loopt juist).
Hoe is dit mogelijk? Een regenboog zonder zon? En eigenlijk al een kleine acht minuten
nadat de zon onder was deze boog nog zichtbaar.
Camera instellingen : Olympus e300, sluitertijd 1/13 sec , iso 100, f3.5.
Groeten,
Bruno Nolf
N.B.:
Reacties
*** In Otegem ging de zon vandaag onder om 19h38m LT, volgens Cartes du Ciel. (Luc Janssens, VVS mailing list, 26-9-2005)
*** Als ik goed
naar de foto kijk, dan zie ik onderaan een band van de hemel die iets donkerder gekleurd
is. De grens tussen de twee loopt ongeveer (eigenlijk iets lager) ter hoogte van de
knik in de lantaarnpaal. Dit zou de grens kunnen zijn tussen het gedeelte van de
atmosfeer dat nog rechtstreeks zonlicht krijgt en het deel dat al in de aardschaduw
zit. De regenboog verzwakt ook heel fel net op die hoogte. Zou het kunnen dat
die boog hier ontstaat op grote hoogte, waar er nog steeds zonlicht is, net zoals er na
zonsondergang nog wolken te zien kunnen zijn die door de zon verlicht worden ? Grote
hoogte betekent dan ook ver, en het is dan niet te verwonderen dat het op de
waarnemingsplaatsen droog was.
With kind regards, --- Beste groeten,
Thierry Pauwels
Koninklijke Sterrenwacht van Belgie
(Observatoire Royal de Belgique -- Royal Observatory of Belgium)
Ringlaan 3
B-1180 BRUSSEL
BELGIUM
27-9-2005
*** Mijn eerste reactie was exact dezelfde als de uwe, nl.: de zon verlichtte nog steeds de wolken en de regen om een regenboog mogelijk te maken nadat de zon zich juist onder de horizon bevond.
Twee problemen stellen zich:
1. Dit vereist regen. Zoals je weet, valt regen uit de wolken en verdampt soms vóór de grond te bereiken. Maar gewoonlijk zijn het de kleine regendruppels die een bredere regenboog voortbrengen dan gewoonlijk. Het volgende beeld is een extreem voorbeeld: http://www.sundog.clara.co.uk/rainbows/cldbow.htm . Er was geen regen op grondniveau toen ik de foto nam.
Uw regenboog is vrij smal en aan de top zijn enkele zwakke extra bogen. Ze geven - bij grove benadering - aanleiding tot een grootte van de regendruppels van ongeveer 0,5 tot 1 mm diameter. Dit is groot voor regendruppels die de grond niet bereiken of geen afdruk nalaten op radarbeelden maar niet onmogelijk. Ik zal een meteorogisch expert zijn mening hierover vragen. Hieronder is een vergroot fragment van uw beeldje die de extra bogen toont en een tweede boog...
Er speelt hier nog een andere factor. Extra bogen van een rode boog zijn meer van elkaar losstaand dan bij een gewone regenboog omdat ze niet samenvallen en vervaagd worden door de bogen van andere kleuren.
2. Regenwolken zijn laag en om de ruimte te belichten onder de wolken zodat een regenboog verschijnt, moet de zon slechts pas zijn ondergegaan. Ik controleerde dit (met SkypMap) vorige nacht met een positie voor Otegem van 50° 48' N en 3°25' O. Dit geeft aan dat de zon om 19u36 onderging. De zon is 1,5 graden onder de horizon op het tijdstip dat je je foto hebt genomen. Dit lijkt te laag te zijn om de ruimte onder de regenwolken te belichten.
Dit doet twee vragen rijzen:
Dit is een interessant vraagstukje! Ik kijk uit naar je commentaar en uw reactie.
Vele groeten,
Les
Les Cowley
Atmospheric Optics:
http://www.sundog.clara.co.uk/atoptics/phenom.htm
*** Hi Les,
Dank je voor je antwoord. Ik moet toegeven, het is inderdaad heel raadselachtig. Mijn foto heeft reeds heel wat vragen (en wenkbrauwgefrons) opgewekt op een mailinglist maar gelukkig was ik niet de enige die die boog zag, zoals ik je gisteren vertelde. Iemand die 20 km verderop woonde(Ronse), zag eveneens de boog.
Betreffende mijn locatie heb ik de positie van Otegem opgezocht in www.heavens-above.com en de coördioanten zijn : 50.8000° N, 3.4170° E;
Ik heb dezelfde problemen ontmoet in Google Earth. Wanneer ik Otegem inbreng in het zoekveld, kreeg ik geen resultaat. Wanneer ik echter Brussel (de hoofdstad van België) inbracht, en de kaart van België doorzocht naar Otegem (ongeveer 20 km van de Franse grens) kreeg ik de gemeente Otegem en de omliggende gemeenten wel.
Je andere vraag: mijn Olympus e300 dslr camera heeft een klok die heel accuraat loopt (tot minder dan één minuut gelijk aan mijn polshorloge, die op zijn beurt gelijkloopt met het tijdssignaal op de radio). Ik denk dat daarover geen twijfel mogelijk is.
Mogelijk kunnen er verschillen zijn in de tijd van zonsondergang. Een Belgische deelnemer aan de bovenvermelde mailing list meldde dat in het astronomisch simulatieprogramma "Cartes du Ciel", de zonsondergang voor gisteren zou plaats gehad hebben om 19u38 lokale tijd. Andere programma's geven nog andere tijden. Het feit blijft dat de zon reeds ondergegaan was op het ogenblik ik de foto nam.
Om te tonen hoe de horizon in het westen eruit ziet, heb ik een beeldje ingevoegd van de mooie zonsondergang van gisteren. Het toont dat de zon bedekt was met oranje en roze wolken en dat mijn horizon in het westen grotendeels vrij is van hinderlijke objecten. Het beeld van de horizon was genomen om 19u41 (camera-tijd ;-)). Ik heb tevens een grotere kopie ingevoegd van de avondregenboog van gisteren.
Iemand meldde ook dat een zwakke anti-zon zichtbaar is in het centrum van de boog, ergens boven het huis. Daarom heb ik een andere foto ingelast die de regenboog meer centraal toont, maar de rode gloed is niet zo centraal meer in die foto.
In de hoop dat deze bijkomende informatie voor je nuttig kan zijn,
Vriendelijke groeten,
Bruno Nolf.
27-9-2005
*** Hello Bruno, dank voor je vlugge repliek.
Je coördinaten van Otegem komen overeen met de mijne. De verschillen tussen planetarium software kan (gedeeltelijk) te maken hebben met de mate waarbij ze de effecten van de atmosferische refractie in rekening brengen. SkyMapPro bezit de kwaliteit juist te zijn. Ik heb zopas een controle gedaan in Starry Night Backyard. Dat stemde eveneens overeen. Het is interessant dat je de hoogte van de waarnemer kan wijzigen in SNB. Om 19:40 was op uw plaats de rand van de zon zichtbaar op een hoogte van 1450-1860 m. Indien je regendruppels hoger waren dan deze afstand is alles o.k. Ik moet een programma schrijven om te berekenen waar de zon de hemel verlicht nadat de zon op grondniveau is ondergegaan. Je gelooft bepaalde zaken gemakkelijker als je de berekeningswijze kent! Ik heb een vraag naar meer informatie gestuurd naar een collega in het Nederlandse KNMI betreffende de regendruppels. Ik hoop dat hierop vlug een antwoord komt.
Ik denk dat alles in mekaar begint te passen.
Dank en vriendelijke groeten,
Les
27-9-2005
*** Het mysterie is misschien al
voor een deel opgelost, ik heb gisteren nog antwoord gekregen van Les Cowly die zich met
zulke fenomenen bezighoudt en volgens hem was om 19.40u de bovenste rand van de zon nog
zichtbaar op een hoogte van circa 1450-1860 meters.
Hij zei ook nog dat voor gelijk welk een regenboog, in princiepe regen nodig is.
Regenwolken hangen meestal niet zo hoog en de regendruppels zouden dus al verdampt moeten
geweest zijn eer ze de grond bereikten.
Maar als de druppels dus op bovenvermelde hoogte hingen, werden ze toch nog verlicht door
de zon..
Les heeft wel nog een vraagje gestuurd naar een collega van 'm van het KNMI over de
grootte en de aanwezigheid van de regendruppels. Hij ging me op de hoogte houden.
Groeten,
Bruno;
28-9-2005
*** Hello Bruno,
Een klein verslagje van je rode regenboog heb ik pas verstuurd aan Tony Philips en ik wil je ook de analyse laten kennen.
Je foto werd genomen terwijl de zon zich op grondniveau ongeveer 1,5° onder de horizon bevond (ik bedoel het centrum van de zon). De zon was nog zichtbaar om een hoogte van 1500 m en was in staat een regenboog te laten verschijnen indien regendruppels zich op ongeveer die hoogte bevonden.
Je weet ook reeds waarom de boog rood was. Zoals we eerder zegden, is je regenboog smal met goed gevormde extra bogen. Deze worden gevormd door redelijk grote (type van een gewone bui) regendruppels.
De regen is het probleem - of eerder de afwezigheid op de grond! Ik vroeg Gunther Konnen, die tot voor kort hoofd van de klimatologie was aan het KNMI, over de meteorologie. Hij is eveneens expert in regenbogen.
Zijn antwoord:
(Over het bestaan van regen op die hoogte...)
Normaal gesproken is 1500 m (+/- 850 hPa) duidelijk onder het convectieve condensatieniveau, bijgevolg lager dan de wolkbasis van een cumulonimbus wolk. De regendruppels zijn dus volledig ontwikkeld in het gebied dat is belicht door de zon. Ik kan dus geen inconsistentie zien in de foto.
(en of er druppels zouden kunnen zijn op 1500 m die verdampt zijn vooraleer de grond te bereiken...)
Ik zou antwoorden dat de diameter dan kleiner zou moeten zijn - in de orde van 0,1 - 0,2 mm (om te verdampen - en deze druppels zouden een brede regenboog moeten produceren). Ik geloof echter niet dat deze situatie toepasselijk is op de Belgische regenboog. De boog is niet consistent met zo'n kleine druppels. Het lijkt eerder een normale bui, waarvan de druppels de grond niet bereikten, tenminste niet op de plaats waar de foto werd genomen. Waarom de bui niet is opgemerkt door radar is onduidelijk voor mij - mogelijk was de bui dicht bij de Belgische weerradar. Misschien kan een nauwkeuriger kijk op de radarbeelden of op satellietbeelden meer licht werpen op dit aspect.
Er is dus nog een gedeeltelijk mysterie dat er geen regen was! Ik hoop dat deze resultaten u van nut zijn.
Vriendelijke groeten,
Les
*** Website SpaceWeather
Deze red rainbow is een mysterie omdat de zon vier minuten eerder is ondergegaan en was duidelijk onder de horizon, zegt de atmosferische optica expert Les Cowley. "Verder, volgens Nolf, was er geen regenval en geen regen te zien op de lokale weerradar!"Cowley en zijn collega Gunther Konnen, een metereoloog, heeft mogelijk een verklaring. Duizenden voet hoger dan Nolf was de zon nog niet ondergegaan. (Denk hieraan:"Indien het vliegtuig ooit is opstegen kort na zonsondergang, zal je opnieuw de zon zien naarmate het toestel stijgt," noteert Cowley.) Ergens veraf, wordt gespeculeerd, zou op een hoogte van ongeveer een mijl een regenbui, die om een of andere reden de radar ontglipte, de rode stralen van de ondergaande zon opgevangen hebben, waardoor Bruno's boog tevoorschijn kwam."
30-9-2005
*** Goede morgen,
Prachtige foto.
Wist je dat je foto twee regenbogen toont? De tweede is achter de eerste. Zie bijgevoegd beeld. Ik verhoogde het contrast en 'mid range'. De tweede boog was heel zwak.
Ik heb dit ook al eens gezien. Het was tijdens de vroege lente in een regenbui in de centrale vallei van California Starry Nights.
Bob
Optical
Development and Research Engineer
30-9-2005
De kers op de taart...
Les vroeg of hij m'n regenboogfoto's mocht gebruiken op z'n website "Atmospheric Optics". Ik heb nog een tweede foto opgestuurd die, vreemd genoeg, nog twee minuten later is genomen. Door al de opschudding die de eerste foto had veroorzaakt was die nog spectaculairdere foto in de vergeethoek geraakt. Ik heb 'm bijgevoegd. De regenboog is nog roder dan de andere, omdat alle andere golflengten (groen en blauw) volledig weggefilterd waren door de stand van de zon en alleen het rode nog overblijft.
Bruno
