Stonehenge: prehistorisch observatorium?

Vanaf 3100 BC begonnen onze voorouders in het zuiden van Brittannië aan de bouw van een stenen cirkel. Een cirkel van 30 rechtopstaande stenen vormt het mooiste deel van het monument. Hierop werden horizontaal stenen gezet, hetgeen verschilt met andere stenen cirkels. Deze cirkel krijgt de naam Sarsen Circle. De rechtopstaande stenen worden Uprights genoemd, terwijl de stenen die erop liggen de naam Lintels meekrijgen. Binnenin de Sarsen Circle werden vijf grote trilitons neergezet in de vorm van een hoefijzer. Elke triliton bestaat opnieuw uit twee rechtopstaande stenen met een steen er bovenop. Dit hoefijzer krijgt de naam Sarsen Horseshoe.

Toch zijn de twee trilitons aan beide uiteinden van het hoefijzer iets kleiner, terwijl de middelste triliton het grootste bouwsel van Stonehenge is. Tussen de Sarsen Circle en de Sarsen Horseshoe staat ook een cirkel van kleine pilaren, de Bluestone Circle. Deze hebben een ietwat blauwe tint met roze puntjes. Het zijn deze die vanuit Wales (385 km) werden getransporteerd. Ook binnenin de Sarsen Horseshoe staan blauwstenen in de vorm van een hoefijzer, de Bluestone Horseshoe. Ook hier zijn deze aan de uiteinden van het hoefijzer iets kleiner dan de middelste. In het midden is er de Altar Stone. Deze blijkt van een nog andere steensoort te zijn, en zou ook van Wales komen. Door de eeuwen heen zijn stenen reeds gevallen en gebroken. Een greppel loopt wijd rond de stenen cirkel en noemt de Circular Ditch. Een weg die loopt van de horizon tot deze greppel vormt de ingang van Stonehenge, de Avenue. Deze nog steeds zichtbare weg loopt in de richting van de zonsopkomst op 21 juni. Waar de Avenue bij de Circular Ditch toekomt bevindt zich de Slaughter Stone, een offersteen.

Op de Avenue staat de Heel Stone, bedreigd door de moderne autoweg. Een opening in de Circular Ditch is er ook precies in het zuiden, als een secundaire ingang. Net binnenin de Circular Ditch kom je nog twee kleine ronde greppels tegenover elkaar tegen. In de twee greppels hebben ooit de stenen 92 en 94 gestaan. Ook net binnenin de Circular Ditch zijn er de stenen 91 en 93 tegenover elkaar. Deze zijn er nog. Ze worden de vier Station Stones genoemd. Hier en daar zijn ook gaten in de grond zichtbaar. De details op de grond zijn pas goed te zien bij een licht besneeuwde Stonehenge en lage zon. Stonehenge werd in drie fasen gebouwd over een periode van 1600 jaar. In de eerste fase bestond alleen de Circular Ditch. De hoofdingang, wijzend naar de opkomende zon op 21 juni, en de secundaire ingang waren al aanwezig. Net binnenin de Circular Ditch bevinden zich 56 gaten, door Aubrey in de 17e eeuw ontdekt. Ze hebben nog gediend om het as van crematies op te bergen. Pas eeuwen later kwamen de blauwstenen opdagen. Ze werden eerst in een dubbellijnige halfcirkel gezet, hetgeen de Q- en R-gaten bevestigen. We weten niet of ze er een hele cirkel wilden van maken. Rond 2000 BC begon men met het plaatsen van de grote stenen. Ook de Avenue werd gelegd tot de rivier Avon, waarlangs de stenen werden aangevoerd. De blauwstenen werden meerdere keren herplaatst, ooit eens in een cirkel en een ovaal.

Ook zijn er net buiten de Sarsen Circle twee cirkels met gaten, de Y- en Z-Holes. Waarschijnlijk hadden ze voor een nog andere configuratie van de blauwstenen gediend. De blauwstenen hebben een iets vierkante vorm, maar dit is natuurlijk van aard. Twee blauwstenen uit de BlueStone Circle zien er als lintels uit. Men had dus ooit de bedoeling om ook op de blauwstenen lintels te plaatsen. Alle blauwstenen van de Bluestone Horseshoe werden wel tot een mooiere vorm bewerkt, als vierkante pilaren of spits toelopende obelisken. Er is ook een blauwsteen van de Horseshoe met een groef, en een andere met een naad. De stenen van de Sarsen Circle werden eveneens bewerkt. De binnenkanten werden glad gemaakt. De stenen zijn boven iets nauwer, hetgeen de stenen nog hoger doet lijken. De uprights hebben verschillende breedtes, maar het centrum van elke steen ligt precies even ver van elkaar. Tussen de uprights 30 en 1 is de ruimte iets breder, wat ons aan een ingang doet denken. De ruimte tussen de ernaast gelegen uprights hebben ze verkleind als compensatie. De lintels kregen een gebogen vorm mee, zodat een perfecte cirkel bekomen werd. De lintels van de trilitons werden afgevlakt in overeenstemming met het perspectief voor een waarnemer in het midden van de cirkel. De lintels liggen perfect horizontaal, ondanks de kleine helling waarop het bouwsel staat. Het ingenieze werk was de manier waarop de lintels op de uprights werden vastgezet. Bij het afvlakken van de top liet men ronde uitsteeksels na. In de lintels maakten ze gaten. Aangezien de ene lintel naast de andere ligt werd ook voor elke lintel aan het ene uiteinde een gat en aan het andere uiteinde een rondje gemaakt. De Heel Stone werd niet bewerkt. Daarom is ouderdom onzeker. Een zelfde twijfel bestaat bij de Station Stones. Naast de Slaughter Stone vond men twee gaten. Waarschijnlijk was het ooit een constructie met drie stenen. Dichtbij de autoweg ontdekte men toevallig in 1979 een tweede gat naast de Heel Stone. Een mogelijk derde gat moet met de autoweg verdwenen zijn. Ofwel was het een tweede Heel Stone, ofwel werd de Heel Stone verplaatst. Men denkt de littekens te hebben gevonden waar de stenen uit de rotsen werden gehaald. Sommigen beweren dat het transport, ondanks de langere route, langs de zee gebeurde. Steen 11 is een raadsel. Deze is maar voor de helft zo hoog. Ofwel waren de stenen op, ofwel was het een trapje om op de lintels te komen. Stonehenge was een astronomische observatiepost.

Kijk je tussen de uprights 30 en 1, dan zie je in de verte de Heel Stone staan. Op 21 juni komt daar de zon op. Er zijn ook andere lijnen. Bijvoorbeeld de lijn van Stone 94 naar Hole G wijst naar de zonsopkomst op 21 december. Er zijn ook lijnen voor de Maan. Bijvoorbeeld de lijn van Stone 92 naar Stone 93 loopt in de richting van de meest noordelijkemaansondergang. Ook tussen de uprights bestaan dezelfde lijnen. Als je bijvoorbeeld tegelijk kijkt tussen de uprights 51, 52, 6 en 7 zie je de zon opkomen op 21 december. Veertig gaten in zes rijen (Causeway postholes) werden ook gevonden. Het gaat om markeringen voor de meest noordelijke maansopkomst. Er zijn 30 Y-holes en 29 Z-holes. De som is het dubbele van de omlooptijd van de maan. Er zijn ook 59 bluestones in de Bluestone Circle. Gezien steen 11 half zo hoog is, kom je weer op 29,5 stenen. Is steen 11 daarom half zo hoog ? Immers, tussen steen 11 en steen 12 kijk je pal naar het zuiden. Er zijn vijf trilitons. Zijn dit de vijf zichtbare planeten ? Er zijn 19 bluestones in de Bluestone Horseshoe. Dit getal toont de cyclus van Meton aan, of een saros gedeeld door een eclipsjaar, of de omlooptijd van de maanbaan. Ook eclipsen kunnen voorspeld worden door een zonsteen, maansteen en twee knoopstenen te verplaatsen in de Aubrey Holes. Het monument is dus zeker een bezoekje waard. De naam Stonehenge tenslotte komt uit het verouderde Engels voor Hanging Stones.